Cuotas en las juntas directivas de las federaciones deportivas autonómicas: un análisis desde la perspectiva de género

Autores/as

DOI:

https://doi.org/10.47197/retos.v76.117949

Palabras clave:

cuotas de género, federaciones deportivas autonómicas, gobernanza deportiva, liderazgo deportivo

Resumen

Introducción: La creciente presencia de mujeres en puestos de liderazgo deportivo en los últimos años está reequilibrando gradualmente un ámbito históricamente desigual.

Objetivo: Enmarcado en la teoría de Kanter sobre la segregación ocupacional por sexos, este estudio investiga la composición de género de las juntas directivas de federaciones deportivas autonómicas. Nos proponemos describir, desde una perspectiva de género, el perfil de sus miembros tras la aplicación de una medida de cuotas.

Método: Se encuestó a 194 miembros de juntas directivas (62,37 % hombres, 37,63 % mujeres) mediante un cuestionario de 26 ítems sobre características sociodemográficas, profesionales y de experiencia en liderazgo. Los datos se analizaron con estadística descriptiva, pruebas chi-cuadrado y t-test.

Resultados: Las mujeres eran significativamente más jóvenes y con mayor nivel educativo, pero los hombres poseían más titulaciones de entrenador, ocupaban más presidencias y tenían más años de experiencia directiva. Las mujeres estaban sobrerrepresentadas en puestos de vocalía y dedicaban menos horas semanales. No hubo diferencias significativas entre deportes individuales y colectivos.

Discusión: Aunque la cuota logra una proporción numérica equilibrada, persisten disparidades en oportunidad y poder. Las mujeres ocupan roles menos influyentes, lo que sugiere que las cuotas por sí solas son insuficientes.

Conclusión: Para transformar la representación simbólica, son importantes medidas complementarias, como sistemas de listas cremallera o extender las cuotas a puestos directivos clave. Futuras investigaciones podrían emplear diseños cualitativos y longitudinales para analizar las dinámicas de poder. La igualdad de género requiere reestructurar activamente las relaciones de poder, no solo cumplir objetivos numéricos.

Referencias

Adriaanse, J., & Schofield, T. (2014). The impact of gender quotas on gender equality in sport govern-ance. Journal of Sport Management 28, 485–497. https://doi.org/10.1123/jsm.2013-0108

Anderson, N., Robinson, D. G., Verhagen, E., et al. (2023). Under-representation of women is alive and well in sport and exercise medicine: what it looks like and what we can do about it. BMJ Open Sport & Exercise Medicine, 9(2), e001606. https://doi.org/ 10.1136/bmjsem-2023-001606

Asociación del Deporte Español (2022). Estudio preliminar sobre mujeres directivas y profesionales en el deporte federado español. https://cultura.gva.es/documents/161862862/164114506/20220510_Estudio+ADESP_Mujeres+Directivas+y+Profesionales+en+el+Deporte+Federado.pdf/22c8e643-73a5-b01f-1868-85fdf4520d74?t=1652869237311

Barcia, A. M., Mayanza, O., Vásquez, E., & Morejón, S. (2024). La equidad de género en las organizaciones deportivas ecuatorianas. Retos: Nuevas Perspectivas de Educación Física, Deporte y Recreación, 55, 915-921. https://doi.org/10.47197/retos.v55.106038

Bonilla, P. (2023). Qué son las ‘listas cremallera’ y qué otros países las integran en sus leyes electorales. https://www.newtral.es/que-son-las-listas-cremallera/20230308/

Burton, L. J., & Leberman, S. (2017). An evaluation of current scholarship in sport leadership: Multilevel perspective. Women in sport leadership, 16-32. Routledge.

Caprais, A. & Delorme, N. (2019) Electoral competition and gender quotas in French national sport fed-erations: A lack of female applicants or female resistance? In: European Association for the so-ciology of sport conference, p. 77. European Association for Sociology of Sport Conference, 3-6 June, Bø, Norway: University of South Eastern Norway.

Caprais, A., Sabatier, F., & Rubi, S. (2020). Electoral competition and gender quotas: dearth of female applicants or structural resistance? International journal of sport policy and politics, 12(3), 349-364. https://doi.org/10.1080/19406940.2020.1782966

Conell, R. W. (1995). Masculinities. Polity press.

Connell, R. W., & Messerschmidt, J. W. (2005). Hegemonic masculinity: Rethinking the concept. Gender & Society, 19(6), 829–859. https://doi.org/10.1177/0891243205278639

Consejo Superior de Deportes (2024). Licencias por sexo 2007-2023. https://www.csd.gob.es/sites/default/files/media/files/2024-06/Licencias%20por%20sexo%202007-2023.pdf

Consejo Superior de Deportes (2025). Memoria 2024. Licencias y Clubes federados. https://www.csd.gob.es/sites/default/files/media/files/2025-12/Licencias%20y%20Clubes%202024.pdf

del Toro, P. (2023). Las federaciones deportivas incumplen con la paridad a cuatro meses de que la ley les obligue. https://www.eldiario.es/sociedad/federaciones-deportivas-incumplen-paridad-cuatro-meses-ley-les-obligue_1_10474666.html

Dunning, E. (2008). Sport as a male preserve: notes on the social sources of masculine identity. In N. Elias & E. Dunning (Eds.), Quest for Excitement: Sport and Leisure in the Civilising Process (pp. 242-259). University College Dublin Press

EFE (2024). Inspección de Trabajo sanciona a la Federación de Fútbol y al Barça por incumplir en igualdad laboral. https://efe.com/deportes/2024-03-06/trabajo-sanciona-rfef-futbol-clubes-medidas-igualdad/

European Institute for Gender Equality (2024). National sports federations based on a sample of top ten most popular Olympic sports in each country. European Commission. https://eige.europa.eu/gender-statis-tics/dgs/indicator/wmidm_sp_nat__wmid_sp_nat_fed_pop/bar/year:2023/geo:EU28,EU27_2020,BE,BG,CZ,DK,DE,EE,IE,EL,ES,FR,HR,IT,CY,LV,LT,LU,HU,MT,NL,AT,PL,PT,RO,SI,SK,FI,SE,UK/sex:M,W/unit:PC/POSITION:EXEC_HEAD/EGROUP:SP_NAT_FED_POP

Eurostat (2022, April). Sport participation - practicing sport and physical activity. European Commis-sion. https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-ex-plained/index.php?title=Statistics_on_sport_participation&oldid=575852#Leisure_time_physical_activities

Evans, A. B., & Pfister, G. U. (2021). Women in sports leadership: A systematic narrative review. Inter-national review for the sociology of sport, 56(3), 317-342. https://doi.org/10.1177/1012690220911842

Galarza, A. K., Fierro, J. V., Nicola, M. E., & Clavijo, Y. P. (2025). Brechas de género en el deporte en Gua-yas: Realidades, desafíos y equidad en la representación femenina en las organizaciones depor-tivas. Retos: Nuevas Perspectivas de Educación Física, Deporte y Recreación, 68, 346-358. https://doi.org/10.47197/retos.v68.114221

Grappendorf, H., & Burton, L. J. (2017). The impact of bias in sport leadership. In: Women in sport lead-ership (pp. 47-61). Routledge.

Hinojosa-Alcalde, I., Andrés, A., Serra, P., Vilanova, A., Soler, S., & Norman, L. (2018). Understanding the gendered coaching workforce in Spanish sport. International Journal of Sports Science & Coaching, 13(4), 485-495. https://doi.org/10.1177/1747954117747744

Hinojosa-Alcalde, I., Andrés, A., Serra, P., Vilanova, A., Soler, S., & Norman, L. (2018). Understanding the gendered coaching workforce in Spanish sport. International Journal of Sports Science & Coaching, 13(4), 485-495. https://doi.org/10.1177/1747954117747744

Hinojosa-Alcalde, I., Soler, S., Vilanova, A., & Norman, L. (2023). Conciliar la profesión de entrenador/a y la vida personal.¿ Es posible?. Apunts. Educación física y deportes, 4(154), 34-43. https://doi.org/10.5672/apunts.2014-0983.es.(2023/4).154.03

Hovden, J. (2010). Female top leaders–prisoners of gender? The gendering of leadership discourses in Norwegian sports organizations. International Journal of Sport Policy and Politics, 2(2), 189-203. https://doi.org/10.1080/19406940.2010.488065

Hovden J., Elling, A. & Knoppers, A. (2018) Meta-analysis: Policies and strategies. In: Elling A, Hovden J and Knoppers A (eds) Gender Diversity in European Sport Governance. Routledge, pp. 185–198.

Instituto Nacional de Estadística (2010). Encuesta de Empleo del Tiempo 2009-2010. https://www.ine.es/prensa/np606.pdf

International Olympic Committee (2023, March). Paris 2024: The first Games to achieve full gender parity. https://www.olympics.com/en/news/paris-2024-first-games-to-achieve-full-gender-parity-?utm_source=chatgpt.com

Joecks, J., Pull, K., & Vetter, K. (2013). Gender diversity in the boardroom and firm performance: What exactly constitutes a “critical mass?”. Journal of business ethics, 118, 61-72. https://doi.org/10.1007/s10551-012-1553-6

Kanter, R. M. (1977). Some effects of proportions on group life: Skewed sex ratios and responses to to-ken women. American journal of Sociology, 82(5), 965-990.

Knoppers, A. (1987). Gender and the coaching profession. Quest, 39(1), 9-22.

Knoppers, A., Spaaij, R., & Claringbould, I. (2021). Discursive resistance to gender diversity in sport gov-ernance: sport as a unique field?. International Journal of Sport Policy and Politics, 13(3), 517-529. https://doi.org/10.1080/19406940.2021.1915848

LaVoi, N. M. (2016). A framework to understand experiences of women coaches around the globe. The Ecological-Intersectional Model. In N. M. LaVoi (Ed.), Women in Sports Coaching (pp. 13-34). Routledge.

Ley 39/2022, de 30 de diciembre, del Deporte. Boletín Oficial del Estado, 314, de 31 de diciembre de 2022. https://www.boe.es/diario_boe/txt.php?id=BOE-A-2022-24430

Ley Orgánica 1/2004, de 28 de diciembre, de Medidas de Protección Integral contra la Violencia de Gé-nero. Boletín Oficial del Estado, 313, de 29/12/2004. https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2004-21760

Ley Orgánica 2/2010, de 3 de marzo, de salud sexual y reproductiva y de la interrupción voluntaria del embarazo. Boletín Oficial del Estado, 55, de 4 de marzo de 2010. https://www.boe.es/buscar/act.php?id=BOE-A-2010-3514

Ley Orgánica 10/2022, de 6 de septiembre, de garantía integral de la libertad sexual. Boletín Oficial del Estado, 215, de 7 de septiembre de 2022.

Mikkonen, M. (2023). ‘We are going to the right direction… but we are not in ideal world yet’: under-standing gender (in)equality within leadership positions in Nordic football governance. Sport in Society, 26(6), 1003-1023. https://doi.org/10.1080/17430437.2022.2088358

Nguyen, T. H. H., Ntim, C. G., & Malagila, J. K. (2020). Women on corporate boards and corporate finan-cial and non-financial performance: A systematic literature review and future research agen-da. International review of financial analysis, 71, 101554. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2020.101554

Ordre 7/2022, de 21 de febrer, de la Conselleria d’Educació, Cultura i Esport, per la qual es regulen els processos electorals de les federacions esportives de la Comunitat Valenciana en 2022. Diari Oficial de la Generalitat Valenciana, 9285, de 24 de febrer de 2022. https://dogv.gva.es/datos/2022/02/24/pdf/2022_1444.pdf

Pfister, G., & Radtke, S. (2006). Dropping out: Why male and female leaders in German sports federa-tions break off their careers. Sport management review, 9(2), 111-139. https://doi.org/10.1016/S1441-3523(06)70022-5

Piggott, L. V., & Pike, E. C. (2020). ‘CEO equals man’: Gender and informal organisational practices in English sport governance. International Review for the Sociology of Sport, 55(7), 1009-1025. https://doi.org/10.1177/1012690219865980

Pike, E., White, A., Matthews, J., Southon, S., & Piggott, L. (2018). Women and sport leadership: a case study of a development programme. The Palgrave handbook of feminism and sport, leisure and physical education, 809-823.

Reade, I., Rodgers, W., & Norman, L. (2009). The under-representation of women in coaching: A com-parison of male and female Canadian coaches at low and high levels of coaching. International Journal of Sports Science & Coaching, 4(4), 505-520.

Serra, P., Soler, S., Camacho-Miñano, M. J., Rey-Cao, A., & Vilanova, A. (2019). Gendered Career Choices: Paths Toward Studying a Degree in Physical Activity and Sport Science. Frontiers in Psychology, 10:1986. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2019.01986

Serra, P., Rey-Cao, A., Camacho-Miñano, M. J., & Soler, S. (2022). The gendered social representation of physical education and sport science higher education in Spain. Physical Education and Sport Pedagogy, 27(4): 382-395. https://doi.org/10.1080/17408989.2021.1879768

Stangl, J. M., & Kane, M. J. (1991). Structural variables that offer explanatory power for the underrepre-sentation of women coaches since Title IX: The case of homologous reproduction. Sociology of Sport Journal, 8(1), 47-60. https://doi.org/10.1123/ssj.8.1.47

Valcárcel, A. (2008). Feminismo en el mundo global. Madrid: Cátedra

Valiente, C. (2020). The impact of gender quotas in sport management: the case of Spain. Sport in Socie-ty, 25(5), 1017–1034. https://doi.org/10.1080/17430437.2020.1819244

Valiente, C. (2023). Quotas in sport management make gender equality initiatives more common: the case of Spain. Managing Sport and Leisure, 1–14. https://doi.org/10.1080/23750472.2023.2213702

Vilanova, A., Serra, P., & Soler, S. (2024). Hacia la igualdad de género: el deporte de alto nivel en España. Panorama Social, 40, 23-34.

Wolf, C., Joye, D., Smith, T. W., Fu, Y., Vehovar, V., Toepoel, V., & Steinmetz, S. (2016). Non-probability Sampling. In C. Wolf, D. Joye, T. W. Smith & Y. Fu (Eds.), The SAGE Handbook of Survey Method-ology (pp. 329-345). SAGE.

Descargas

Publicado

14-01-2026

Número

Sección

Artículos de carácter científico: investigaciones básicas y/o aplicadas

Cómo citar

Hinojosa-Alcalde, I., Mateu, P., & Capsí, J. (2026). Cuotas en las juntas directivas de las federaciones deportivas autonómicas: un análisis desde la perspectiva de género. Retos, 76, 154-167. https://doi.org/10.47197/retos.v76.117949